Türkiye Ekonomisi

Pages: 50 (13340 words) Published: March 23, 2011
Kararsız ve topal bir küresel dönüşüm sürecinde dünya konjonktürü: 2004, ekonomi ve siyaset

Yahya Sezai Tezel

1. Giriş

Dünya siyasi ve iktisadi tarihinin karmaşık ve kimilerine göre uluslararası iliksiler açısından esaslı değişikliklere gebe bir döneminden geçmekteyiz. Bolşevizmin Orta ve Doğu Avrupa ve Rusya’da çökmesinden sonra, askeri güç dağılımının yapısında, dünya tarihinde belki de hiç görülmemiş bir simetrisizlik ortaya çıktı. Bugün Amerika Birleşik Devletleri, dünya toplam askeri harcamalarının % 40 ile 50’sini yapmaktadır. Amerika’nın askeri harcamaları AB ülkelerinin toplamının iki katından fazladır.[1] Amerikalılar uzayda, havada, denizde, deniz altında ve karada tartışmasız savaş teknolojileri üstünlüğüne sahiptir. ABD, “kıymet-i harbiye”si olan ölçeklerde insan, silah ve materyal kaynağı, kısa süreler içinde, deniz aşırı uzak mesafelere kaydırarak dünyanın herhangi bir yerine müdahale etme imkânına sahip tek devlettir. ABD’nin bu askeri gücünün altında ciddi bir iktisadi zemin yatmaktadır. Son genişlemeden sonra AB’nin Gayri Safi Milli Hasılası ABD’ninkini geçse de, ABD hala dünyanın en büyük bütünleşik piyasasına sahiptir.

Amerika’nın siyasi kadroları bu asimetrik güç yoğunlaşmasının, elbetteki farkındadır. Sovyet askeri tehdidinin ortadan kalkması ve Çin’in iktisadi büyümesini, Amerikan, Japon ve Avrupa sermayesinin ve uluslararası kapitalist dünya piyasasının fırsatlarını kullanarak sağlama kararını almasından bu yana, Amerikan siyasi kadroları içinde bazı çevreler, ABD federal devletinin, isterse, dilediği “politika”yı, ciddi bir karşı koyma ile karşılaşmadan bütün dünyada uygulayabileceği, Amerika’nın gücünün buna yetebileceği, bunun bir “Amerikan siyasi iradesi” meselesi olduğu sanısına dayanan bir “dünya” içinde yaşamağa başlamışlardır. Bu görüş muhafazakarlar arasında özellikle revaçtadır. Ama muhafazakarları aşmaktadır. Çok sayıda Demokrat politikacı yada entelektüel de böyle bir “dünya” içinde yaşamaktadır. Bu bakış açısı, o kadar “sıkıntı”sız, “utanma”sız tasarımlanabilmektedir ki, ABD’nin en önemli siyasi entelektüel platformlarından biri olan Foreign Affairs’in Temmuz-Ağustos 2004 sayısında yayınlanan bir “akademik” (!) makalede, açık açık, Roma İmparatorluğu ve Britanya İmparatorluğu dönemlerinde dünya ve Roma, yada dünya ve Britanya ilişkilerinin eklemleşmesi ile bugünkü ‘dünya’ ve bugünkü ‘ABD’ ilişkilerinin eklemleşmesi arasında paralellikler, benzerlik ve farklar “analiz” edilmekte, ABD’nin “imparatorluk-vari” hegemonyasının etkili bir şekilde sürdürülmesi için, Roma ve Britanya İmparatorluklarının tarihinden dersler çıkartılmaktadır.[2]

Ne var ki, ABD’nin günümüz dünyasındaki fiili hegemonyacı durumunun kurumsallaştırılması oldukça zor bir proje gibi görünmektedir. Bir kere, böyle bir kurumsallaştırma ABD’nin kendi içindeki siyasi sistemin, seçmen çoğunluğunun rızasını gerektirir. Ama, ABD’nin giderek kendi içinde bütünlüğü zayıflamakta olan seçmen kitlelerinin[3], bir dünya imparatorluğunun gerektireceği insani ve materyal maliyete sürekli olarak katlanmayı dünyanın normal hali olarak kabul etmesi ihtimali zayıftır. İkinci olarak, genişlemiş Avrupa Birliği, bugün için askeri zayıflığına rağmen, ABD’yi dengeleyebilecek ağırlıkta bir ekonomik ve finansal güçtür. Orta vadede, ABD’nin yaptığı askeri harcamayı yapabilecek reel iktisadi parametreler matrisi Avrupa’da vardır. Üçüncü olarak, Çin ve Hindistan, büyükçe ekonomiler, kalabalık nüfusları yanında hızla büyümekte olan ekonomileri ile, küresel yönetim (governance) oyununda yer almak isteyen devlet yapılarına sahiptir. Ve tabi dünyanın ikinci büyük ulusal devlet ekonomisine sahip Japonya da, Çin ve Hindistan yanında, Asya Pasifik dünyasının, küresel siyasi ve iktisadi kararlardaki ağırlığını hissettirmek istemektedir. Hala nükleer gücü ile ABD’nin eşiti rolü sayesinde, bütün öteki büyük oyunculardan farklı olan Rusya ise, elindeki büyük fosil yakıt rezervleri ve iyi eğitilmiş nüfusu ile küresel yönetim oyununun bir diğer...
Continue Reading

Please join StudyMode to read the full document

Become a StudyMode Member

Sign Up - It's Free