Max Ve Weber'in Adalet Kavramı

Pages: 26 (8008 words) Published: December 20, 2008
Max Weber’in
Kadı Adaleti
Kavramı
Osman Safa Bursalı

Max Weber’in (1864–1920) ortaya koyduğu hukuklar şemasının önemli bir ayağı da İslâm Hukuku’dur. Bu hukuk türünün uygulayıcısı olarak kadı, Weber’in inceleme sahası içinde merkezî bir konumda bulunur. Kadı, Weber’in kadı adaleti olarak kavramsallaştırdığı fonksiyonu icra etmekle, Weber’e göre İslâm Hukuku’nun karakteristik özelliklerini yansıtır. Bu makalede yapılacak olan, Weber’in İslâm ve İslâm Hukuku hakkında ileri sürdüğü görüşleri çerçevesinde, öncelikle kadı adaleti kavramının muhtevasını göstermek, daha sonra eleştirmenlerce bu kavrama getirilen itirazları dillendirmektir. Son olarak Weber’in bu kavramının olabilirliği sorgulanacak ve eleştirmenlerin itirazlarının haklılığı irdelendikten sonra, kadı’nın keyfî ve öngörülemez bir hüküm vermesinin önündeki engeller sıralanacaktır.

1. Weber’in İslâm ve
İslâm Hukuku Hakkındaki Görüşleri

Weber’in İslâm Hakkındaki Görüşleri
Weber’in (sürekli olarak etkileşimcilik, verstehende sosyoloji ve determinizm biçimleri arasında gidip gelerek) tutarlı bir konum benimsemede başarısız olması nedeniyle, kendisine tutarlı bir sosyoloji isnat eden yetkin bir Weber yorumu bulunmamaktadır.1 İslâm, Weber’in din ve kapitalizm tezlerinin önemli bir deney-örneği olmasına rağmen2 sosyolojisindeki tutarlılık sorunlarından dolayı, Weber’in kesin bir yorumu gerçekten mümkün olamamaktadır.3 Turner’a göre din sosyolojisinin birçok önemli alanında Weber, verstehende sosyolojisini ya ihmal eder ya da tamamen terk eder.4 Weber’e göre, ister materyalist ister idealist olsun, tek nedensel teoriler aptalca ve bilimdışıdır. Bu sebeple Weber’in çoğulcu nedensellik görüşü, her çeşit son ve nihaî nedeni araştırmayı dışlamıştır. O, ekonomik altyapılarla kültürel üstyapılar arasında birebir ilişkiler olması gerektiği fikrini reddeder; bunun anlamı, Weber’in sosyalizm ile özel mülkiyetin devrimci yıkımı arasında herhangi bir bağlantıyı ya da herhangi zorunlu bir bağlantıyı kabul etmediğidir.5 Marx’ın sosyolojisi ateist ve eleştirel iken, Weber’in sosyolojisi bilinemezci ve yargısaldır. Bu nedenle, Weber’in İslâm hakkındaki yorumu bir betimlemeyi değil, Weber’in kahraman ahlâkına olan saygısının altına düşen ahlâkî bir düstur hakkındaki bir yargıyı içerir.6 Yine de, siyasî yapılara Weberci yaklaşım, ekonomik yapılara Marxçı yaklaşımla paralellik arz etmektedir.7 Ama Marx ve Weber’in asıl olarak paylaştıkları şey, Doğulu toplumların sosyal açıdan “gerici” (reactioner) olduklarıydı.8 Marx’a göre Asya örneğinde özel mülkiyet değil, yalnızca kullanma hakkının var olmasından dolayı, teknik olarak gerçek sınıflar ve sınıf çelişkisi yoktur. Hatta Marx, Asya toplumunun bir tarihinin olmadığını yazmıştır.9 Çünkü Asya toplumu durağandır ve Avrupa kapitalizminin kendine has dinamizmine hayatiyet sağlamış olan kurumlardan ve ekonomik düzenlemelerden yoksundur.10 Hem Weber hem Marx, Asya’da feodalizmden kapitalizme doğru giden hiçbir sürecin olmadığını belirtirler: Asya toplumları ancak haricî güçlerce, yani Avrupa kapitalizmince dönüştürülebilirdi.11 Weber’e göre, bir Doğu dini olan İslâm, tuvalete ilişkin pratiklerden ticarî borçlanmalara kadar hayatın her yönüyle ilgili normlar sağlayan Allah’ın her şeyi kuşatıcı bir tanrı olması nedeniyle, biçimsel anlamda olmasa da ahlâkî anlamda her şeyi kuşatıcı, kanunî (legalistic) bir dindir.12 Bu dinin temel özellikleri, şehirlerin yokluğu, keyfî hukuk ve ticarette devlet müdahalesidir.13 Weber’in İslâm çözümlemesinin en temel iddiası ise, erken dönem savaşçı etiğinin kapitalizmi engellediği şeklinde değil; daha ziyade, Doğulu toplumların ekonomik ve siyasal koşullarının kapitalist ön gerekliliklere karşı düşmanca olduğu şeklindedir. Turner’a göre bu konumu benimsemekle aslında Weber kendisini, yalnızca klasik iktisatçıları değil aynı zamanda Marx ve Engels’i de içeren, Doğu’yla ilgili Avrupalı eleştiri ve çözümleme geleneğinin bir parçası olarak bulur.14 Bu geleneğin bağlı bulunduğu esas düşünce geleneği ise...
Continue Reading

Please join StudyMode to read the full document

You May Also Find These Documents Helpful

  • Whatv Ve Essay
  • 3ds Max Essay
  • Lemon Max Essay
  • Max Weber Essay
  • Max Factor Essay
  • Max Planck Essay
  • Max Weber Essay
  • Max Weber Essay

Become a StudyMode Member

Sign Up - It's Free